Bạn đã bao giờ xem một chương trình hài độc thoại tiếng Anh, thấy khán giả cười nghiêng ngả, còn bản thân mình thì ngồi ngơ ngác không hiểu họ đang cười cái gì? Hoặc khi trò chuyện với đồng nghiệp nước ngoài, họ kể một câu chuyện cười mà bạn thấy nhạt nhẽo, chẳng có gì đáng cười?
Đừng quá lo lắng, điều đó không có nghĩa là bạn thiếu khiếu hài hước. Hài hước là một trong những khía cạnh khó nắm bắt nhất khi học một ngôn ngữ mới. Trò đùa tiếng Anh (English jokes) không chỉ đòi hỏi vốn từ vựng mà còn liên quan chặt chẽ đến tư duy, thói quen và bối cảnh văn hóa của người bản xứ.
Trong bài viết này, chúng mình hãy cùng giải mã phong cách hài hước đặc trưng của người Anh-Mỹ để giúp bạn dễ dàng hòa nhập vào các cuộc trò chuyện vui vẻ của họ nhé.
I. Ba phong cách hài hước phổ biến nhất trong tiếng Anh
Để hiểu được trò đùa của người bản xứ, trước tiên bạn cần làm quen với các trường phái hài hước phổ biến sau:
1. Self-deprecation (Hài tự giễu)
Đây là phong cách tự mang những khuyết điểm, thất bại hoặc tình huống ngớ ngẩn của bản thân ra làm trò đùa. Trong văn hóa phương Tây, hài tự giễu không phải là sự tự ti, mà ngược lại, nó thể hiện sự tự tin, khiêm tốn và trí tuệ cảm xúc (EQ) cao.
Ví dụ: I am not saying I am a bad cook, but even my dog refused to eat my pasta. (Mình không bảo mình nấu ăn dở đâu, nhưng đến cả con chó nhà mình cũng từ chối ăn món mì Ý mình nấu.)
2. Understatement (Nói giảm nói tránh cực đoan)
Nói giảm nói tránh (understatement) là việc cố tình miêu tả một sự việc, hiện tượng nhẹ nhàng hoặc ít nghiêm trọng hơn thực tế rất nhiều lần. Người Anh cực kỳ ưa chuộng phong cách này.
Ví dụ:
- Khi một chiếc xe hơi bị đâm nát bét, người chủ xe bước ra và nói: It is just a scratch. (Chỉ là một vết xước nhẹ thôi mà.)
- Khi trời đang mưa bão mịt mù, gió giật cấp 12, họ bước vào nhà và nhận xét: It is a bit damp outside. (Ngoài trời hơi ẩm ướt một tí.)
3. Puns (Chơi chữ)
Chơi chữ là việc sử dụng các từ đồng âm nhưng khác nghĩa, hoặc các từ có nhiều nghĩa để tạo ra sự bất ngờ. Puns xuất hiện ở khắp mọi nơi, từ quảng cáo, tiêu đề báo chí cho đến những câu đùa hàng ngày.
Ví dụ: Why do we tell actors to ‘break a leg’? Because every play has a cast. (Tại sao chúng ta lại bảo diễn viên ‘bẻ gãy chân’? Vì mỗi vở kịch đều có một dàn diễn viên).
- Giải thích: Trò đùa này sử dụng từ cast có hai nghĩa: một là “dàn diễn viên”, hai là “bó bột” (dành cho người bị gãy chân).
II. Sự khác biệt giữa Hài hước Anh-Mỹ và Hài hước Việt Nam
Hài hước trong tiếng Việt thường mang tính trực quan cao, sử dụng nhiều từ láy, nói quá (hyperbole), ngôn ngữ hình thể hoặc những câu đùa có tính chất phóng đại sự thật để tạo tiếng cười nhanh.
Trong khi đó, hài hước tiếng Anh (đặc biệt là hài Anh - British humour) lại mang tính “khô khốc” (dry humour/deadpan), tức là người nói kể chuyện cười với một khuôn mặt hoàn toàn nghiêm túc, không hề cười hay thay đổi giọng điệu. Điều này khiến người học rất khó nhận biết họ đang đùa hay nói thật nếu không chú ý kỹ.
III. Ví dụ thực tế về các trò đùa chơi chữ phổ biến
Hãy xem một số câu đùa chơi chữ kinh điển để làm quen với tư duy hài hước tiếng Anh:
Why don’t scientists trust atoms? Because they make up everything! (Tại sao các nhà khoa học không tin tưởng các nguyên tử? Vì chúng tạo nên mọi thứ!)
- Giải thích nghĩa kép của cụm từ make up: vừa có nghĩa là “tạo nên cấu tạo” (nguyên tử tạo nên vật chất), vừa có nghĩa là “bịa đặt/nói dối”.
A: Can you perform under pressure? (Bạn có thể làm việc dưới áp lực không?) B: No, but I can do a great ‘Bohemian Rhapsody’. (Không, nhưng tôi có thể hát rất tốt bài ‘Bohemian Rhapsody’.)
- Giải thích: B đã chơi chữ từ Under Pressure — tên một bài hát nổi tiếng của ban nhạc Queen (cùng nhóm với bài hát Bohemian Rhapsody).
IV. Lỗi phổ biến của người học và cách khắc phục
Lỗi: Dịch nghĩa đen của trò đùa sang tiếng Việt
Khi dịch word-by-word một câu đùa chơi chữ tiếng Anh sang tiếng Việt, câu đùa sẽ mất hoàn toàn tính hài hước và trở nên vô nghĩa.
- Khắc phục: Hãy chấp nhận rằng có những câu đùa không thể dịch sang tiếng Việt. Thay vì cố dịch, hãy tập trung phân tích từ vựng đa nghĩa hoặc ngữ cảnh văn hóa để hiểu tại sao người bản xứ lại cười.
Lỗi: Tưởng người khác đang nói thật khi họ dùng hài tự giễu hoặc nói giảm nói tránh
Người Việt thường có xu hướng an ủi khi nghe ai đó tự chê bản thân, hoặc tin ngay vào những câu nói giảm nói tránh của họ.
- Khắc phục: Chú ý đến ngữ cảnh và thái độ của người nói. Nếu họ kể về một lỗi sai ngớ ngẩn với giọng điệu vui vẻ, cởi mở, họ đang đùa đấy. Bạn chỉ cần cười nhẹ hoặc hưởng ứng bằng một câu đùa tương tự.