Paraphrasing and Citing — Cách trích dẫn và paraphrase trong academic writing

Trong môi trường học thuật, việc sử dụng các nghiên cứu và ý tưởng của người khác để củng cố cho bài viết của mình là điều rất cần thiết. Tuy nhiên, nếu bạn sao chép nguyên văn mà không có sự biến đổi hoặc không ghi nguồn rõ ràng, bạn sẽ mắc phải lỗi đạo văn (plagiarism) — một lỗi cực kỳ nghiêm trọng.

Để tránh lỗi này, bạn cần làm chủ hai kỹ năng cốt lõi: Paraphrasing (diễn đạt lại theo cách của mình) và Citing (trích dẫn nguồn tài liệu). Đây là những kỹ năng bắt buộc để bài viết của bạn vừa có giá trị khoa học, vừa giữ được tính trung thực học thuật.

Trong bài viết này, chúng mình sẽ cùng tìm hiểu các kỹ thuật paraphrase hiệu quả và các quy tắc trích dẫn nguồn cơ bản nhé.

I. Các kỹ thuật paraphrase hiệu quả

Paraphrase không đơn thuần là thay thế một vài từ bằng các từ đồng nghĩa. Một bài paraphrase tốt cần thay đổi cả cấu trúc ngữ pháp lẫn cách diễn đạt nhưng vẫn giữ nguyên vẹn nội dung gốc. Dưới đây là 3 kỹ thuật phổ biến nhất:

1. Sử dụng từ đồng nghĩa (Synonyms)

Thay thế các từ khóa quan trọng bằng những từ có cùng ý nghĩa trong ngữ cảnh học thuật.

• Original: The study shows a significant growth in sales. (Nghiên cứu cho thấy sự tăng trưởng đáng kể trong doanh số bán hàng.)
• Paraphrased: The research reveals a substantial increase in revenue. (Nghiên cứu tiết lộ sự tăng lên đáng kể về doanh thu.)

2. Thay đổi từ loại (Word Form)

Chuyển đổi các danh từ thành động từ, tính từ thành trạng từ hoặc ngược lại để làm mới cấu trúc câu.

• Original: The company made a decision to expand. (Công ty đã đưa ra quyết định mở rộng.)
• Paraphrased: The company decided to expand. (Công ty đã quyết định mở rộng.)

3. Thay đổi cấu trúc câu (Grammar Structure)

Chuyển từ câu chủ động sang câu bị động hoặc ngược lại, hoặc sử dụng các cấu trúc liên kết khác nhau.

• Original: Scientists discovered a new treatment last year. (Các nhà khoa học đã phát hiện ra một phương pháp điều trị mới vào năm ngoái.)
• Paraphrased: A new treatment was discovered by scientists last year. (Một phương pháp điều trị mới đã được phát hiện bởi các nhà khoa học vào năm ngoái.)

II. Cách trích dẫn nguồn tài liệu chuẩn xác (Citing)

Khi sử dụng thông tin từ sách, bài báo hoặc trang web, bạn bắt buộc phải chỉ ra nguồn gốc của thông tin đó. Hai hệ thống trích dẫn phổ biến nhất hiện nay là APA và MLA.

1. Trích dẫn trong bài viết (In-text Citation)

Đây là cách bạn ghi chú nguồn ngay sau câu chứa thông tin tham khảo.

• Theo chuẩn APA (thường dùng cho ngành Khoa học xã hội): Gồm tên tác giả và năm xuất bản.

  According to Smith (2020), academic reading is essential. hoặc Academic reading is essential (Smith, 2020).

• Theo chuẩn MLA (thường dùng cho ngành Nhân văn): Gồm tên tác giả và số trang.

  Academic reading is essential (Smith 15).

2. Danh mục tài liệu tham khảo (References/Bibliography)

Nằm ở cuối bài luận, liệt kê đầy đủ chi tiết của tất cả các nguồn bạn đã trích dẫn trong bài.

• Ví dụ định dạng APA cho một cuốn sách:

  Smith, J. (2020). Academic Writing Basics. Academic Press.

III. Ví dụ thực tế về paraphrase thành công

Hãy cùng xem sự khác biệt giữa một bài paraphrase chưa đạt và một bài paraphrase tốt:

• Câu gốc (Original): Due to the rise of global warming, polar ice caps are melting at an alarming rate. (Do sự gia tăng của hiện tượng nóng lên toàn cầu, các tảng băng ở cực đang tan chảy với tốc độ đáng báo động.)

• Paraphrase chưa đạt (Poor Paraphrase): Because of the increase of global warming, polar ice caps are melting very fast.

  • Nhận xét: Người viết chỉ thay thế cụm due to thành because of, rise thành increase và at an alarming rate thành very fast. Cấu trúc câu và hầu hết các từ ngữ vẫn được giữ nguyên. Đây vẫn bị coi là đạo văn nhẹ.

• Paraphrase tốt (Good Paraphrase): Global temperature increases have caused glaciers in the polar regions to melt rapidly. (Sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu đã khiến các dòng sông băng ở vùng cực tan chảy một cách nhanh chóng.)

  • Nhận xét: Người viết đã thay đổi hoàn toàn cấu trúc câu từ nguyên nhân - kết quả sang dạng chủ động, thay đổi từ vựng (global warming thành global temperature increases, polar ice caps thành glaciers in the polar regions, melting at an alarming rate thành melt rapidly). Nghĩa gốc vẫn được bảo toàn trọn vẹn.

IV. Lỗi phổ biến của người Việt khi paraphrase và trích dẫn

Học viên Việt Nam thường gặp một số sai lầm cơ bản khi thực hiện hai kỹ năng này:

Lỗi 1: Chỉ thay thế từ đồng nghĩa mà giữ nguyên cấu trúc câu (Word-for-word translation)

Nhiều bạn nghĩ rằng chỉ cần mở từ điển tìm từ đồng nghĩa thay thế là xong. Điều này khiến câu văn không tự nhiên và dễ bị các phần mềm quét đạo văn phát hiện.

• Người Việt hay viết (sau khi thay từ đồng nghĩa): The research demonstrates that students require to study daily. (dựa trên câu gốc The study shows that students need to learn everyday.)
• Giải thích: Cấu trúc câu gốc vẫn hoàn toàn được giữ nguyên. Bạn cần thay đổi cả cấu trúc ngữ pháp như chuyển từ mệnh đề sang cụm danh từ hoặc thay đổi thứ tự thông tin.
• Cách viết đúng: According to the study, daily learning is essential for students.

Lỗi 2: Quên trích dẫn nguồn sau khi đã paraphrase thành công

Nhiều bạn lầm tưởng rằng một khi đã viết lại câu bằng ngôn từ của mình thì thông tin đó đã trở thành của mình và không cần ghi nguồn nữa.

• Người Việt hay viết: Glaciers are melting fast because of global warming. (nhưng không kèm nguồn mặc dù đây là thông tin lấy từ một nghiên cứu cụ thể).
• Giải thích: Dù bạn có diễn đạt xuất sắc đến đâu, nếu ý tưởng hoặc số liệu đó không phải do bạn tự nghiên cứu ra, bạn vẫn bắt buộc phải trích dẫn tác giả gốc.
• Cách viết đúng: Glaciers are melting fast because of global warming (Jones, 2019).

V. Bài tập thực hành

Hãy kiểm tra kỹ năng paraphrase và trích dẫn của bạn qua các câu hỏi dưới đây.