Can, Could, May, Might — Phân biệt cách dùng từ đầu

Bạn có bao giờ ngập ngừng khi muốn xin phép ai đó bằng tiếng Anh chưa? Bạn tự hỏi nên nói Can I sit here?, Could I sit here? hay dùng May, Might thì mới đúng ngữ pháp và lịch sự?

Bốn từ can, could, may, might đều là động từ khuyết thiếu (modal verbs) cực kỳ quen thuộc. Tuy nhiên, ranh giới giữa chúng đôi khi rất mong manh và dễ gây nhầm lẫn cho người học.

Trong bài viết này, chúng mình sẽ cùng bóc tách chi tiết cách sử dụng của từng từ, cách phân biệt chúng theo mức độ lịch sự và khả năng xảy ra, kèm theo bài tập thực hành cụ thể nhé.

I. Khái quát về động từ khuyết thiếu Can, Could, May, Might

Trước khi đi sâu vào chi tiết, chúng ta cần nhớ một quy tắc chung cực kỳ quan trọng cho tất cả các động từ khuyết thiếu:

• Không bao giờ thêm s hay es khi đi với chủ ngữ số ít (he, she, it).
• Luôn đi kèm với một động từ nguyên thể không chia ở phía sau (V-bare).
• Khi tạo câu phủ định, bạn chỉ cần thêm not vào ngay sau động từ khuyết thiếu.
• Khi đặt câu hỏi, hãy đưa động từ khuyết thiếu lên trước chủ ngữ.

Công thức chung:

• Khẳng định: S + can/could/may/might + V (nguyên thể)
• Phủ định: S + can/could/may/might + not + V (nguyên thể)
• Nghi vấn: Can/Could/May/Might + S + V (nguyên thể)?

II. Cách dùng chi tiết của từng từ

Mỗi động từ trong bộ bốn này đều có những nét nghĩa và trường hợp áp dụng riêng biệt.

1. Cách dùng Can

Chúng ta dùng can trong ba trường hợp phổ biến nhất:

Khả năng ở hiện tại hoặc tương lai (Ability): Diễn tả một việc ai đó có khả năng thực hiện nhờ năng lực tự nhiên hoặc kỹ năng đã học.

• I can speak English fluently. (Tôi có thể nói tiếng Anh trôi chảy.)
• She can swim. (Cô ấy biết bơi.)

Sự cho phép trong ngữ cảnh thân mật (Permission): Dùng để xin phép hoặc cho phép ai đó làm gì. Trường hợp này dùng với bạn bè, người thân thiết.

• Can I use your pen? (Tôi mượn bút của bạn được không?)
• You can sit here. (Bạn có thể ngồi đây.)

Yêu cầu thân mật (Request): Nhờ vả ai đó làm gì cho mình.

• Can you help me with this box? (Bạn giúp tôi khênh cái hộp này được không?)

2. Cách dùng Could

Could thường được xem là dạng quá khứ của can, nhưng nó cũng được dùng rất nhiều ở hiện tại và tương lai với các sắc thái khác nhau:

Khả năng trong quá khứ (Past ability): Diễn tả năng lực ai đó từng có trong quá khứ nhưng hiện tại có thể không còn nữa.

• When I was young, I could run very fast. (Khi tôi còn trẻ, tôi có thể chạy rất nhanh.)

Yêu cầu và xin phép lịch sự (Polite request/permission): Dùng ở hiện tại để tăng sự lịch sự, trang trọng hơn so với can.

• Could you open the window, please? (Bạn có thể vui lòng mở cửa sổ ra được không?)
• Could I ask you a question? (Tôi có thể hỏi bạn một câu được không?)

Khả năng có thể xảy ra nhưng không chắc chắn (Possibility): Diễn tả một sự việc có thể xảy ra ở hiện tại hoặc tương lai nhưng độ chắc chắn trung bình.

• It could rain later, so take an umbrella. (Trời có thể mưa lát nữa đấy, nên hãy mang theo ô.)

3. Cách dùng May

May mang sắc thái trang trọng và lịch sự hơn cả can và could.

Xin phép và cho phép trang trọng (Formal permission): Dùng khi nói chuyện với cấp trên, người lớn tuổi, hoặc trong môi trường làm việc chuyên nghiệp.

• May I come in, Mr. Smith? (Em có thể vào lớp được không, thưa thầy Smith?)
• You may start the exam now. (Các bạn có thể bắt đầu làm bài thi bây giờ.)

Khả năng xảy ra ở hiện tại hoặc tương lai (Possibility): Diễn tả một sự việc có khả năng xảy ra tương đối cao (khoảng 50%).

• We may go to Da Nang for our summer vacation. (Chúng tôi có thể sẽ đi Đà Nẵng vào kỳ nghỉ hè này.)

4. Cách dùng Might

Might thường đi kèm với may nhưng thể hiện độ chắc chắn thấp hơn.

Khả năng xảy ra thấp ở hiện tại hoặc tương lai (Weak possibility): Diễn tả sự việc có thể xảy ra nhưng người nói không hề chắc chắn (dưới 35%).

• I might go to the party, but I haven’t decided yet. (Tôi có thể sẽ đi dự tiệc, nhưng tôi chưa quyết định nữa.)

Xin phép siêu trang trọng (Very formal permission): Ít dùng trong giao tiếp hàng ngày, chủ yếu xuất hiện trong văn viết cổ điển hoặc khi cực kỳ e dè.

• Might I make a suggestion? (Tôi có thể đưa ra một gợi ý nhỏ được không?)

III. Phân biệt theo mức độ lịch sự và khả năng xảy ra

Để dễ nhớ nhất khi giao tiếp thực tế, bạn có thể phân chia các động từ này theo hai trục so sánh dưới đây.

1. Trục lịch sự khi xin phép/yêu cầu

Mức độ lịch sự tăng dần từ trái sang phải:

Can -> Could -> May -> Might

• Dùng Can với bạn bè, người thân.
• Dùng Could khi nói chuyện với người lạ, đồng nghiệp, cần sự lịch sự vừa phải.
• Dùng May khi nói chuyện với sếp, thầy cô giáo, đối tác kinh doanh lớn.
• Dùng Might khi muốn thể hiện sự cực kỳ khiêm nhường hoặc ngập ngừng.

2. Trục khả năng xảy ra của sự việc

Độ chắc chắn giảm dần từ trái sang phải:

Can -> May -> Could -> Might

• Can: Chỉ khả năng hiển nhiên, thực tế.
• May: Có thể xảy ra (khoảng 50% cơ hội).
• Could: Có thể xảy ra nhưng dựa trên phán đoán chung chung.
• Might: Ít khả năng xảy ra, chỉ là giả định xa vời.

IV. Lỗi phổ biến của người Việt

Khi sử dụng nhóm từ này, người Việt chúng mình thường mắc phải một số lỗi cơ bản sau:

Lỗi 1: Thêm “to” vào sau động từ khuyết thiếu

Người Việt hay viết: I can to play the piano.

• Giải thích: Sau các động từ khuyết thiếu luôn là động từ nguyên thể không có “to”.
• Cách viết đúng: I can play the piano.

Lỗi 2: Dùng “might” để chỉ khả năng cao hoặc sự việc chắc chắn

Người Việt hay viết: The sky is completely clear, so it might rain.

• Giải thích: Nếu bầu trời hoàn toàn trong xanh, khả năng mưa gần như bằng không hoặc cực kỳ thấp. Tuy nhiên, nếu bạn muốn dùng “might” cho một dự đoán không chắc chắn, bạn phải xem xét hoàn cảnh thực tế. Trong câu này, việc dùng “might” mâu thuẫn với hoàn cảnh thực tế của bầu trời. Nếu bầu trời đầy mây đen thì bạn nên dùng “may” hoặc “is going to”. Còn nếu trời trong xanh, bạn không nên dự đoán mưa trừ khi có thông tin thời tiết khác.
• Cách viết đúng: The sky is full of dark clouds, so it may rain soon.

Lỗi 3: Dùng “can” trong các tình huống cần sự trang trọng

Người Việt hay viết: Can you sign this contract, Mr. President?

• Giải thích: Đối với vị chủ tịch hoặc trong các sự kiện ký hợp đồng trang trọng, việc dùng “can” sẽ mang cảm giác quá suồng sã.
• Cách viết đúng: Could you please sign this contract, Mr. President? hoặc Would you mind signing this contract, Mr. President?

V. Bài tập luyện tập