Phân biệt Mệnh đề quan hệ Xác định và Không xác định

Khi học mệnh đề quan hệ, chắc hẳn bạn đã từng thắc mắc: “Tại sao câu này lại có dấu phẩy mà câu kia lại không?” hay “Khi nào thì được dùng từ that?”.

Câu trả lời nằm ở việc bạn đang sử dụng loại mệnh đề quan hệ nào: Mệnh đề quan hệ Xác định (Defining Relative Clauses) hay Mệnh đề quan hệ Không xác định (Non-defining Relative Clauses).

Việc phân biệt rõ hai loại mệnh đề này không chỉ giúp bạn sử dụng dấu phẩy chính xác khi viết, mà còn giúp người nghe hiểu đúng ý nghĩa câu nói của bạn (vì đôi khi, việc có hay không có dấu phẩy sẽ làm thay đổi hoàn toàn nghĩa của cả câu). Hãy cùng làm rõ chúng ngay dưới đây nhé.

I. Mệnh đề quan hệ Xác định (Defining Relative Clauses)

Mệnh đề quan hệ xác định là loại mệnh đề cung cấp thông tin bắt buộc phải có để xác định rõ danh từ đứng trước nó là ai hoặc cái gì. Nếu lược bỏ mệnh đề này đi, câu sẽ trở nên mơ hồ và người đọc sẽ không hiểu bạn đang nói về đối tượng cụ thể nào.

1. Đặc điểm

• Không dùng dấu phẩy để ngăn cách mệnh đề với phần còn lại của câu.
• Có thể dùng that để thay thế cho who hoặc which.
• Có thể lược bỏ đại từ quan hệ (who, which, whom, that) khi chúng đóng vai trò làm tân ngữ trong mệnh đề.

2. Ví dụ thực tế

The book which I bought yesterday is very interesting. (Cuốn sách tôi mua hôm qua rất thú vị.) — Nếu bỏ mệnh đề which I bought yesterday, câu chỉ còn là The book is very interesting (Cuốn sách rất thú vị). Người đọc sẽ lập tức hỏi lại: “Cuốn sách nào?”. Do đó mệnh đề này là bắt buộc.

The man that lives next door is a doctor. (Người đàn ông sống cạnh nhà tôi là một bác sĩ.) — Mệnh đề that lives next door xác định rõ người đàn ông cụ thể nào.

II. Mệnh đề quan hệ Không xác định (Non-defining Relative Clauses)

Mệnh đề quan hệ không xác định là loại mệnh đề cung cấp thêm thông tin phụ (extra information) về một danh từ đã được xác định rõ ràng trước đó (ví dụ như tên riêng, danh từ có tính từ sở hữu đứng trước, danh từ duy nhất…). Nếu lược bỏ mệnh đề này, câu vẫn hoàn toàn đủ nghĩa và rõ ràng.

1. Đặc điểm

• Bắt buộc dùng dấu phẩy để ngăn cách mệnh đề quan hệ với phần còn lại của câu.
• Không được dùng that để thay thế cho who hoặc which.
• Không được lược bỏ đại từ quan hệ, dù nó làm tân ngữ.

2. Ví dụ thực tế

My father, who is 50 years old, loves playing tennis. (Bố tôi, người đã 50 tuổi, rất thích chơi tennis.) — Danh từ My father đã rất rõ ràng rồi (người đọc biết đó là ai). Mệnh đề who is 50 years old chỉ cung cấp thêm thông tin phụ về tuổi tác của ông. Nếu bỏ đi, câu My father loves playing tennis vẫn hoàn toàn rõ nghĩa.

London, which is the capital of the UK, is a beautiful city. (Luân Đôn, thủ đô của nước Anh, là một thành phố đẹp.) — London là tên riêng đã xác định rõ, nên mệnh đề đi sau phải dùng dấu phẩy.

III. Bảng so sánh trực quan

Hãy nhìn vào bảng tóm tắt dưới đây để thấy rõ sự khác biệt giữa hai loại mệnh đề quan hệ này:

IV. Lỗi phổ biến của người Việt

Khi làm bài tập hoặc viết luận, người học tiếng Anh ở Việt Nam rất hay nhầm lẫn hai loại mệnh đề này:

Lỗi 1: Dùng “that” sau dấu phẩy trong mệnh đề không xác định

Người Việt hay viết: Mary, that is my best friend, is moving to Canada.

• Giải thích: Từ that không bao giờ được phép đứng ngay sau dấu phẩy trong mệnh đề quan hệ không xác định. Thay vào đó, ta phải dùng who (vì Mary là người).
• Cách viết đúng: Mary, who is my best friend, is moving to Canada.

Lỗi 2: Quên dấu phẩy khi danh từ đứng trước đã rõ ràng

Người Việt hay viết: My mother who is a teacher works very hard.

• Giải thích: Danh từ My mother là đối tượng đã được xác định rõ (chỉ có một người mẹ). Mệnh đề who is a teacher chỉ cung cấp thông tin phụ nên bắt buộc phải nằm giữa hai dấu phẩy.
• Cách viết đúng: My mother, who is a teacher, works very hard.

Lỗi 3: Lược bỏ đại từ quan hệ trong mệnh đề không xác định

Người Việt hay viết: We visited Paris, we liked very much.

• Giải thích: Người viết muốn nói “chúng tôi đã đến thăm Paris, nơi mà chúng tôi rất thích”. Nhưng do có dấu phẩy (mệnh đề không xác định), ta bắt buộc phải giữ lại đại từ quan hệ which làm tân ngữ, không được lược bỏ.
• Cách viết đúng: We visited Paris, which we liked very much.

V. Bài tập luyện tập