Modal Verbs in the Past — Cách dùng Must have, Should have, Could have

Bạn có bao giờ nhìn lại một chuyện đã qua và thở dài tự nhủ Đáng lẽ ra mình nên chuẩn bị kỹ hơn hoặc Chắc hẳn lúc đó cô ấy phải buồn lắm không? Trong tiếng Anh, khi muốn diễn tả sự hối tiếc, suy đoán hoặc phán đoán về một sự việc xảy ra trong quá khứ, chúng ta dùng cấu trúc động từ khuyết thiếu đi kèm với have và phân từ hai (V3/ed).

Những cấu trúc này thường được gọi chung là “Modal Verbs in the Past” và là một phần ngữ pháp rất thú vị ở trình độ trung cấp và cao cấp (B2 trở lên).

Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn làm chủ ba cấu trúc phổ biến và hữu dụng nhất: Must have, Should have và Could have một cách đơn giản và dễ nhớ nhất nhé.

I. Công thức chung

Mặc dù có ý nghĩa khác nhau, cả ba cấu trúc này đều chia sẻ chung một công thức ngữ pháp duy nhất:

S + must / should / could + have + V3/ed

Lưu ý cực kỳ quan trọng:

• Từ have ở đây là cố định. Bạn không bao giờ được chia nó thành has hay had, cho dù chủ ngữ đứng trước là số ít hay số nhiều (he, she, it hay they).
• Động từ chính đi sau luôn ở dạng phân từ hai (Past Participle - V3 hoặc động từ thêm đuôi -ed).

II. Cách dùng chi tiết của từng cấu trúc

Hãy cùng phân tích từng cấu trúc qua hoàn cảnh sử dụng cụ thể.

1. Cách dùng Should have + V3/ed (Đáng lẽ ra nên làm gì)

Cấu trúc này dùng để diễn tả một hành động đáng lẽ nên xảy ra trong quá khứ, nhưng thực tế đã không xảy ra. Nó thường mang sắc thái hối hận về việc mình đã làm (hoặc chưa làm), hoặc dùng để trách móc, khuyên nhủ ai đó về việc đã qua.

• I should have studied harder for the exam. I failed. (Đáng lẽ tôi nên học chăm hơn cho kỳ thi. Tôi đã trượt rồi.) — thực tế quá khứ là tôi đã không học chăm.
• You should have told me the truth. (Đáng lẽ bạn nên nói cho tôi biết sự thật.) — thực tế quá khứ là bạn đã giấu tôi.

Dạng phủ định Should not have + V3/ed (Đáng lẽ ra không nên làm gì): Diễn tả một việc đáng lẽ không nên làm trong quá khứ, nhưng thực tế bạn đã lỡ làm rồi.

• I shouldn’t have eaten that cake. Now my stomach hurts. (Đáng lẽ tôi không nên ăn cái bánh đó. Giờ bụng tôi đau quá.)

2. Cách dùng Must have + V3/ed (Chắc hẳn là đã làm gì)

Cấu trúc này dùng để đưa ra một suy luận, phán đoán logic về một sự việc trong quá khứ dựa trên những bằng chứng rõ ràng ở hiện tại. Bạn gần như chắc chắn (khoảng 90%) rằng sự việc đó đã xảy ra.

• She’s not at home. She must have gone out. (Cô ấy không có ở nhà. Chắc hẳn cô ấy đã đi ra ngoài rồi.) — bằng chứng là cô ấy không có nhà.
• The grass is wet. It must have rained last night. (Cỏ bị ướt. Chắc hẳn đêm qua trời đã mưa.) — bằng chứng là bãi cỏ ướt sũng.

Lưu ý về phủ định: Để diễn tả phán đoán chắc chắn một việc không thể nào xảy ra trong quá khứ, chúng ta KHÔNG dùng must not have. Thay vào đó, bạn bắt buộc phải dùng cấu trúc Cannot have + V3/ed (hoặc Can’t have + V3/ed).

• He can’t have stolen the money. He was with me all day yesterday. (Anh ta không thể nào đã ăn trộm tiền được. Hôm qua anh ta ở cạnh tôi cả ngày.)

3. Cách dùng Could have + V3/ed (Có thể đã làm gì / Có khả năng đã xảy ra)

Cấu trúc này có hai nét nghĩa chính cần phân biệt:

Khả năng trong quá khứ nhưng thực tế không xảy ra: Diễn tả một hành động có cơ hội, có khả năng thực hiện trong quá khứ, nhưng vì lý do nào đó người thực hiện đã chọn không làm.

• I could have gone to university, but I decided to start working instead. (Tôi đã có thể học đại học, nhưng tôi lại quyết định đi làm luôn.) — thực tế tôi không học đại học.
• You could have hurt yourself! Why did you jump from there? (Bạn có thể đã tự làm đau mình đấy! Sao lại nhảy từ đó xuống?) — thực tế người đó không bị thương, nhưng có khả năng bị.

Một phán đoán về sự việc có thể đã xảy ra trong quá khứ nhưng không chắc chắn: Dùng tương tự như may/might have + V3/ed.

• Where is Huy? He could have got stuck in traffic. (Huy đâu rồi? Cậu ấy có thể đã bị tắc đường.) — phán đoán không chắc chắn lắm.

III. Bảng tổng hợp so sánh nhanh

Hãy nhìn vào bảng sau để phân biệt nhanh sắc thái ý nghĩa của ba cấu trúc này:

IV. Lỗi phổ biến của người Việt

Khi viết hoặc nói cấu trúc này, chúng ta hay vướng phải một số lỗi cơ bản sau:

Lỗi 1: Chia từ “have” theo chủ ngữ số ít

Người Việt hay viết: He must has forgotten the meeting.

• Giải thích: Từ have sau động từ khuyết thiếu luôn ở dạng nguyên thể, không chia thành has cho dù chủ ngữ là He.
• Cách viết đúng: He must have forgotten the meeting.

Lỗi 2: Dùng “must not have” để diễn tả phán đoán không xảy ra

Người Việt hay viết: He must not have done it because he was in Hanoi.

• Giải thích: Khi suy đoán chắc chắn một việc không thể xảy ra trong quá khứ, ta dùng can’t have + V3/ed chứ không dùng must not have.
• Cách viết đúng: He can’t have done it because he was in Hanoi.

Lỗi 3: Dùng động từ nguyên mẫu (V-bare) thay vì phân từ hai (V3/ed)

Người Việt hay viết: You should have call me.

• Giải thích: Sau have trong cấu trúc này bắt buộc phải là động từ phân từ hai (V3/ed).
• Cách viết đúng: You should have called me.

V. Bài tập luyện tập